संक्षिप्त परिचय

नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेश अन्तरगत महाकाली अञ्चलमा पर्ने कञ्चनपुर जिल्ला पहिले वाइसे चौविसे राज्य रहेका वखत डोटी राज्यको सीमा क्षेत्रमा पर्दथ्यो, त्यतिवेला सम्म जिल्लाको नामकरण भैसकेको थिएन । मल्ली माल र तल्ली मालका नाम वाट चिनिने यस जिल्लाको क्षेत्र पनि कैलाली जिल्ला कै क्षेत्र भित्र समावेश गरिएको थियो । सन १८१४ देखि १८१५ सम्म अंग्रेज संग भएको युद्ध पछि सन १८१६ मा गरिएको सुगौली संधीवाट काली नदि पश्चिमको सम्पुर्ण भूभाग संगै तराईको कञ्चनपुर पनि व्रिटिश इण्डियामा गाभिएको इतिहास पाइन्छ । पछि सन १८६० को प्रत्यावर्तन सन्धि भए पछि मात्र यो क्षेत्र अर्थात कञ्चनपुर, कैलाली, वर्दिया र वांके सम्मको तराइ खण्ड नयां मुलुकका रुपमा नेपालमा गाभिएको हो । कञ्चनपुर नयां जिल्लाका रुपमा स्थापित भए पछि सर्वप्रथम यसको जिल्ला सदरमुकाम यही वेलौरी नगरपालिका को वेलौरी वजार रहेको र यस नजिकको कंज नामक ग्राम वाट जिल्लाको नाम कञ्चनपुर नामाकरण हुन गएको भन्ने केहि इतिहासका अध्येताहरुको भनाई रहेको छ । वि.स.२०१९ साल पछि कञ्चनपुरको सदरमुकाम यहाँबाट महेन्द्रनगर सरेको देखिन्छ सुदुरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्र्तगत, कंचनपुर जिल्लाको दक्षिणी सीमावर्ती भारतसित जोडीएको, सांस्कृतिक, आर्थिक एवं प्रशासनिक महत्व बोकेको क्षेत्र, बेलौरी राणा काल र पछिल्लो झण्डै डेढ दशक गरी १०३ बर्ष सम्म सदरमुकाम रही, २०१९ सालमा जिल्ला सदरमुकाम , घुसुडी बजार (हालको महेन्द्रनगर) सरे पछि ओझेलमा पर्न गयो। ५२ बर्ष पछि २०७१ बैशाख २५ मा साविक श्रीपुर, रामपुर विलासिपुर र लक्ष्मीपुर गा.वि.स समाहित गरि नेपाल सरकार बाट बेलौरी बजारलाई केन्द्र मानी नगरपालिका घोषणा हुंदा स्वच्छ, सफा र समृह बन्दै नमुना बस्ती र शहरको नगरपालिका बेलौरीलाई ( The municipality of model residency and Modern city _ भन्ने नाराका साथ अगाडी बढने अठोट लिइएको छ । भूतलीय उचाईको हिसाबले हेर्दा यो जिल्ला समुद्री सतह देखि दक्षिणमा १६० मीटर देखि उत्तरमा १५२८ मीटर सम्मको उचाईमा अवस्थित छ । जिल्लाको पूर्व–पश्चिम औसत लम्बाई ४४ कि.मि. र उत्तर– दक्षिण औसत चौडाइ‘ ३४ कि.मि. रहेको छ । यस नगरपालिकामा १५ वटा वडा समिति रहेका छन् । यस नगरपालिकाको कुल क्षेत्रफल १२३.४ वर्ग किलोमिटर छ भने कुलजनसंख्या ५३,५४४ रहेको छ । यस नगरपालिकाको जनघनत्व ४३३ जना प्रति किलोमिटर छ । भौगोलिक स्थिति विकास क्षेत्र : सुदुरपश्चिमाञ्चल अञ्चल : महाकाली जिल्ला : कंचनपुर हावापानी : उष्ण र उपोष्ण सिमाना पुर्व :पुनर्वास नगरपालिका पश्चिम : बेल्डाडी गा.वि.स बार्षिक बर्षा सरदर १५७५ मि.मि उत्तर : शंकरपुर गा.वि.स र देखतभुली गा.वि.स अधिकतम ४२ डिग्री सेल्सियस दक्षिण : भारत न्युनतम ६.९६ डिग्री सेल्सियस उद्योग क्षेत्रको स्थिति तालहरु o महाकाली सुगर मिल प्रा.लि, शिव नगर बन्दा ताल • अमृत डिष्टलरी प्रा.लि, शिवनगर पुरैनी ताल • दुग्ध उद्योग बेलौरी बन्तरीयात ताल • पाउरोटी उद्योग बेलौरी लामा ताल • गुड उद्योग चक्रीया कुण्डा ताल • ईटा उद्योग शोभा ताल सरकारी कार्यालय बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरु • प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र बेलौरी श्री कृषि विकास बैङ बेलौरी • स्वास्थ्य चौकी रामपुर श्री मालिका विकास बैङ बेलौरी • उप स्वास्थ्य चौकी लक्ष्मीपुर श्री महाकाली विकास बैङ बेलौरी • इलाका प्रहरी कार्यालय बेलौरी श्री ग्रामिण विकास बैङ बेलौरी • प्रहरी चौकी पचुई श्री राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ बेलौरी प्रहरी चौकी भुडा श्री निर्धन उत्थान बैङ बेलौरी • प्रहरी चौकी लक्ष्मीपुर श्री बैंक अफ काठमाडौ • कृषि सेवा केन्द्र बेलौरी • बैशाखा भन्सार कार्यालय बेलौरी बजार क्षेत्र • पशु सेवा केन्द्र बेलौरी बेलौरी बजार • पशु सेवा उपकेन्द्र रामपुर कलकत्ता बजार • पशु सेवा क्वारायन्टाइन कार्यालय बेलौरी गोकुलपुर बजार • छोटी हुलाक कार्यालय बेलौरी • अतिरिक्त हुलाक कार्यालय रामपुर • शसस्त्र प्रहरी बल बेलौरी • मालपोत कार्यालय,बेलौरी • नापी कार्यालय, बेलौरी प्रशासनिक विभाजन वडा संख्या : १५ इलाका संख्या : २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्र : १